و اين كه خداوند مىفرمايد : « وَ كانَ عَرْشُهُ عَلَى الْماءِ » ، « 1 » يعنى عقل . پس علم مطلق آب است و زياد آن ، دريا و كم آن ، نهر . . . و آب عقل ، زلال و صاف از كثيفى اجسام و تاريكىهاى عدم است . گوارا و خوش‌طعم است و آب جهل ، آن آبى است تيره و ظلمانى و اجاج ( ناگوار ) و بدبو براى ذوق عقل و مشام عرفانى است . اينها نمونه‌هايى از تأويلاتى است كه مرحوم ملّاصدرا در شرح رواياتْ به كار برده كه حتّى يك مورد از آنها را نمىتوان در شرح علّامه مجلسى يافت . كارى كه در اين نوشتار انجام گرفته ، گزارش و تحليل فصول آن است كه گاه لازم بوده براى روشن شدن موضوع ، توضيحاتى آورده شود و در مجموع ، از روش تلخيص استفاده شده است . در مقايسه و طرح آراى ملّاصدرا و علّامه مجلسى ، افزون بر نقل ، به نقد آرا نيز پرداخته شده است و در پايان ، جمع‌بندى و پيشنهادهايى در جهت تكميل كار ، ارائه شده است . مقدمه اهمّيت و ارزش عقل و تعقّل در اسلام را از آن جا مىتوان دريافت كه قرآن كريم ( به عنوان مهم‌ترين منبع معرفتى مسلمانان ) در آيات مختلف براى ترغيب انسان‌ها به استفاده از عقل و مذمّت نينديشيدن ، 49 بار از مشتقّات كلمهء عقل ، استفاده كرده است . همچنين بزرگ‌ترين محدّثان شيعه ( نظير مرحوم كلينى رحمه الله ) ، اوّلين كتاب از مجامع روايى خود را به موضوع عقل و حجّيت آن اختصاص داده‌اند . از سوى ديگر ، جايگاه عقل نزد بشر ( وراى دين و مذهب خاصى ) ، بسيار رفيع است ؛ چرا كه همهء ثمرات فكرى و علمى بشر ، مديون تعقل و انديشه است و بزرگ‌ترين اين ثمرات ، همانا ادراك وجود خالق حكيم و ضرورت وجود پيامبران است .

--> ( 1 ) . سورهء هود ، آيهء 7 .